Zaburzenia l臋kowe (l臋k, niepok贸j, strach)- psychoterapia, leczenie, pomoc psychologiczna, co na to psychoterapeuta?

Czy cz臋sto martwisz si臋 codziennymi problemami bez wyra藕nego powodu? Czy zawsze czekasz na katastrof臋 lub zbytnio martwisz si臋 o zdrowie, pieni膮dze, rodzin臋, prac臋 lub szko艂臋?

Jak walczy膰 z l臋kiem? Jak pozby膰 si臋 tego uczucia ci膮g艂ej udr臋ki? Kiedy konieczne jest skorzystanie z pomocy psychologicznej, psychoterapii? Te i inne pytania cz臋sto nurtuj膮 osob臋 cierpi膮c膮 na l臋k, chroniczny niepok贸j, zw艂aszcza 偶e trudno jest wytyczy膰 granic臋 mi臋dzy normaln膮 nerwowo艣ci膮, a zaburzeniem l臋kowym. Na naszej stronie znajdziesz psychoterapeut贸w kt贸rzy b臋d膮 w stanie Ci pom贸c przezwyci臋偶y膰 l臋k 聽i strach.

L臋k, niepok贸j, strach – co to w og贸le jest?

L臋k (niepok贸j i strach) jest wrodzon膮 reakcj膮, kt贸ra w wielu przypadkach spe艂nia funkcj臋 adaptacyjn膮. Jest to mechanizm obronny, kt贸rego celem jest pomoc organizmowi w jak najskuteczniejszej i najszybszej reakcji w obliczu sytuacji uznanych za niebezpieczne. Strach pojawia si臋 w obliczu mo偶liwego do zidentyfikowania zagro偶enia zewn臋trznego (np. gdy kto艣 nas napa, okrada, bije) i jest jedn膮 z sze艣ciu podstawowych emocji. Strach jest uwa偶any za fundamentalny i potrzebny dla przetrwania, poniewa偶 przygotowuje nas do reakcji walki-ucieczki w sytuacjach bezpo艣redniego zagro偶enia 偶ycie. Z kolei l臋k to nieprzyjemny stan emocjonalny, kt贸remu towarzyszy nerwowo艣膰 i poczucie niepokoju. Strach pojawia si臋 zazwyczaj w samym momencie, gdy pojawia si臋 niebezpiecze艅stwo (np. gdy napotkamy w lesie nied藕wiedzia). L臋k natomiast mo偶e pojawi膰 si臋 w momencie wyobra偶enia zagro偶enia (l臋k antycypacyjny), po znikni臋ciu zagro偶enia lub bez wyra藕nej przyczyny. Zar贸wno l臋kowi, jak i strachowi cz臋sto towarzysz膮 zmiany fizyczne i behawioralne.

O zdrowym poczuciu l臋ku m贸wimy w贸wczas, gdy jest on proporcjonalny i przejawia si臋 w okre艣lonych granicach. Gdy jednak l臋k przekracza pewne granice, staje si臋 problemem zdrowotnym, obni偶a dobre samopoczucie i znacz膮co przeszkadza w aktywno艣ci szkolnej, spo艂ecznej lub zawodowej, a nawet ogranicza swobod臋 poruszania si臋 (zachowanie unikowe). W takich przypadkach mamy do czynienia z zaburzeniem l臋kowym.

Postrzeganie l臋ku i strachu w zale偶no艣ci od nurtu psychoterapii

Strach jest nieprzyjemn膮 emocj膮, kt贸ra jest spowodowana postrzeganiem niebezpiecze艅stwa, rzeczywistego lub domniemanego, obecnego, przysz艂ego lub nawet przesz艂ego. Jest to emocja pierwotna, kt贸ra wywodzi si臋 z naturalnej niech臋ci do ryzyka lub zagro偶enia, kt贸ra przejawia si臋 u wi臋kszo艣ci stworze艅. Maksymalnym wyrazem strachu jest przera偶enie. Poza tym strach jest zwykle powi膮zany z l臋kiem. Obecnie istniej膮 dwie r贸偶ne koncepcje dotycz膮ce strachu, kt贸re odpowiadaj膮 dw贸m wielkim teoriom psychologicznym, kt贸re posiadamy: behawioryzmowi i psychologii g艂臋bi. Zgodnie z my艣leniem behawiorystycznym strach jest czym艣, czego mo偶na si臋 nauczy膰. W modelu psychologii g艂臋bi istniej膮cy l臋k odpowiada podstawowemu nie艣wiadomemu i nierozwi膮zanemu konfliktowi, do kt贸rego si臋 odnosi.

L臋k i strach z r贸偶nych punkt贸w widzenia

Z psychologicznego punktu widzenia strach jest stanem afektywnym, emocjonalnym, niezb臋dnym do prawid艂owego przystosowania organizmu do 艣rodowiska , kt贸ry powoduje udr臋k臋 i niepok贸j, poniewa偶 jednostka mo偶e odczuwa膰 strach bez pozornie wyra藕nej przyczyny.

Z neurologicznego punktu widzenia strach jest powszechn膮 form膮 organizacji pierwotnego m贸zgu istot 偶ywych i zasadniczo polega na aktywacji cia艂a migda艂owatego zlokalizowanego w p艂acie skroniowym.

Z biologicznego za艣 punktu widzenia strach jest schematem adaptacyjnym, kt贸ry stanowi mechanizm przetrwania i obrony, stworzony po to, aby umo偶liwi膰 jednostce szybk膮 i skuteczn膮 reakcj臋 na niekorzystne sytuacje. W tym sensie jest to normalne i korzystne dla jednostki i dla jej gatunku.

Jak strach i l臋k wp艂ywa na nasz膮 fizjologi臋?

Strach wywo艂uje natychmiastowe zmiany fizjologiczne: zwi臋ksza si臋 metabolizm kom贸rkowy i wzrasta ci艣nienie krwi, st臋偶enie glukozy we krwi i aktywno艣膰 m贸zgu, a tak偶e krzepliwo艣膰 krwi. R贸wnie偶 uk艂ad odporno艣ciowy wy艂膮cza si臋 (jak r贸wnie偶 wszystkie nieistotne funkcje), krew dop艂ywa do g艂贸wnych mi臋艣ni (zw艂aszcza ko艅czyn dolnych w ramach przygotowania do ruchu), a serce pompuje krew na wysokich obrotach, aby dostarczy膰 hormony do kom贸rek (zw艂aszcza adrenalin臋). Pojawiaj膮 si臋 te偶 wa偶ne modyfikacje twarzy: oczy powi臋kszaj膮 si臋, by poprawi膰 widzenie, 藕renice rozszerzaj膮 si臋, by u艂atwi膰 przyjmowanie 艣wiat艂a, czo艂o si臋 marszczy, a usta rozci膮gaj膮 si臋 poziomo.

Jedno z bada艅 dotycz膮cych tego, co wyzwala strach u cz艂owieka, przeprowadzone przez zesp贸艂 niemieckich naukowc贸w ze Szpitala Uniwersyteckiego Charit茅 w Berlinie, wykaza艂o zwi膮zek mi臋dzy dopamin膮 a odczuwaniem strachu. Badanie to wykaza艂o, 偶e dopamina, substancja neuroprzeka藕nikowa, pobudza lub zwalnia aktywno艣膰 kom贸rek nerwowych w m贸zgu. W badaniu tym stwierdzono, 偶e obecno艣膰 zbyt ma艂ej ilo艣ci dopaminy w niekt贸rych obszarach m贸zgu prowadzi do zak艂贸cenia lub przekszta艂cenia komunikacji mi臋dzy kom贸rkami nerwowymi. Osoby z wysokim st臋偶eniem dopaminy w j膮drze migda艂owatym m贸zgu, obszarze w m贸zgu zaanga偶owanym w przetwarzanie emocji, reagowa艂y wi臋kszym strachem i stresem ni偶 osoby z ni偶szym st臋偶eniem dopaminy.

Ponadto stwierdzono, 偶e istnieje jeszcze jeden czynnik, kt贸ry wp艂ywa na odczuwanie strachu: komunikacja mi臋dzy m贸zgowym cia艂em migda艂owatym a zakr臋tem obr臋czy innym obszarem m贸zgu. Obie s膮 po艂膮czone ze sob膮 poprzez w艂贸kna nerwowe. Regiony te komunikuj膮 si臋, gdy osoba postrzega co艣 negatywnego. Im wi臋cej jest komunikacji mi臋dzy dwoma regionami, tym mniejszy strach odczuwaj膮 osoby dotkni臋te tym problemem; z kolei osoby z niewielk膮 komunikacj膮 mi臋dzy tymi regionami odczuwaj膮 wi臋kszy strach. Zbadaniu tym wykazano, 偶e poprzez psychoterapi臋 mo偶na wspiera膰 komunikacj臋 mi臋dzy m贸zgowym cia艂em migda艂owatym a przednim zakr臋tem obr臋czy, dzi臋ki czemu osoby dotkni臋te chorob膮 mog膮 nauczy膰 si臋 dzia艂a膰 z mniejszym l臋kiem i by膰 bardziej pewne siebie.

Objawy zaburze艅 l臋kowych

  • Psychologiczne: poczucie zagro偶enia lub niebezpiecze艅stwa, ch臋膰 ucieczki, poczucie obco艣ci lub depersonalizacji, strach przed utrat膮 kontroli, problemy z odpr臋偶eniem, 聽niepewno艣膰, uczucie rozdra偶nienia, zdenerwowanie, 聽strach przed 艣mierci膮, szale艅stwem lub samob贸jstwem.
  • Zachowanie: czujno艣膰, zahamowanie, niepok贸j ruchowy, impulsywno艣膰, unikanie, poszukiwanie bezpiecze艅stwa.
  • Fizyczne: dr偶enie, zm臋czenie, pocenie si臋, duszno艣ci, konieczno艣膰 cz臋stego korzystania z 艂azienki, 聽b贸le mi臋艣ni, b贸le brzucha, 聽uczucie niedro偶no艣ci w gardle, zawroty g艂owy, niestabilno艣膰 cia艂a, dr偶enie, chwiejno艣膰. W wyj膮tkowych przypadkach mog膮 tak偶e pojawi膰 si臋 zmiany w zachowaniu 偶ywieniowym, 艣nie i/lub reakcjach seksualnych.
  • Intelektualne: trudno艣ci z uwag膮, koncentracj膮 i pami臋ci膮. Trudno艣ci w podejmowaniu decyzji, nadmierne zamartwianie si臋, zbyt du偶a koncentracja na troskach dnia codziennego.
  • Spo艂eczne: nadmierny strach przed mo偶liwymi konfliktami, w niekt贸rych przypadkach trudno艣ci w rozpocz臋ciu lub kontynuowaniu rozmowy, a w innych nadmierna gadatliwo艣膰.

Tematy ci膮g艂ego zamartwiania si臋 mog膮 by膰 bardzo r贸偶ne Dzieci i m艂odzie偶 z uog贸lnionymi zaburzeniami l臋kowymi cz臋sto nadmiernie martwi膮 si臋 o: wyniki, na przyk艂ad w szkole lub sporcie; katastrofy, takie jak trz臋sienia ziemi lub wojny; zdrowie innych os贸b, na przyk艂ad cz艂onk贸w rodziny. Doro艣li za艣 z tym zaburzeniem cz臋sto staj膮 si臋 bardzo pobudzeni codziennymi sytuacjami, takimi jak: bezpiecze艅stwo pracy lub wydajno艣膰 pracy; zdrowie; finanse; zdrowie i dobre samopoczucie twoich dzieci i innych cz艂onk贸w rodziny; bycie sp贸藕nionym, wype艂nianie obowi膮zk贸w domowych.

Rodzaje l臋k贸w

L臋k jest klasyfikowany na r贸偶ne zaburzenia l臋kowe, w zale偶no艣ci od 聽jego g艂贸wnych cech. W艣r贸d r贸偶nych zaburze艅 l臋kowych wyr贸偶niamy nast臋puj膮ce:

  • Fobia spo艂eczna to utrzymuj膮cy si臋 l臋k przed ekspozycj膮 spo艂eczn膮 z obawy przed analiz膮 ze strony innych. Intensywne zak艂opotanie z powodu negatywnej oceny przez innych lub poczucie upokorzenia.
  • Fobie specyficzne – s膮 to l臋ki dotycz膮ce konkretnych spraw, najcz臋艣ciej zwi膮zanych z krwi膮, zwierz臋tami, owadami, ma艂ymi przestrzeniami, 艣rodkami transportu itp.
  • Zaburzenia l臋kowe uog贸lnione to nadmierny niepok贸j i zamartwianie si臋 w wielu sytuacjach. Jest to l臋k niezbyt intensywny, ale ci膮g艂y i wobec ka偶dego minimalnie stresuj膮cego czynnika.
  • Agorafobia – Strach i l臋k przed du偶膮 ilo艣ci膮 ludzi, w艣r贸d kt贸rych przebywanie mo偶e by膰 trudne lub kr臋puj膮ce. W skrajnych przypadkach agorafobia mo偶e spowodowa膰, 偶e osoba nie b臋dzie opuszcza膰 domu przez d艂ugi okres czasu.
  • Panika – Charakteryzuje si臋 napadami paniki, skrajnego l臋ku. S膮 to niespodziewane, nawracaj膮ce i kr贸tkotrwa艂e ataki. Pomi臋dzy tymi atakami pacjent zwykle prezentuje wysoki poziom zamartwiania si臋 i intensywny l臋k przed powt贸rzeniem si臋 ataku paniki.

L臋k przed separacj膮, l臋k separacyjny to nadmierny i nawracaj膮cy dyskomfort spowodowany oddzieleniem od os贸b (na przyk艂ad rodzic贸w) lub od domu. Bardzo cz臋sto wyst臋puje u dzieci.

Jak leczy si臋 zesp贸艂 l臋ku uog贸lnionego?

Je艣li uwa偶asz, 偶e masz objawy tego zaburzenia, porozmawiaj z lekarzem lub innym pracownikiem s艂u偶by zdrowia. Pierwszym krokiem do skutecznego leczenia jest postawienie diagnozy, zwykle od specjalisty zdrowia psychicznego, czy te偶 psychoterapeuty.

Uog贸lnione zaburzenie l臋kowe jest zwykle leczone psychoterapi膮, lekami lub kombinacj膮 obu. Zapytaj swojego lekarza, jakie leczenie jest dla Ciebie najlepsze.

Medyczne przyczyny l臋ku

Przed przyst膮pieniem do psychoterapii warto tak偶e sprawdzi膰, czy przyczyny naszego niepokoju nie maj膮 藕r贸d艂a 藕r贸de艂 medycznych.

Uczucie niepokoju, uczucie l臋ku mo偶e by膰 spowodowane przez r贸偶ne schorzenia takie jak:

  • schorzenia endokrynologiczne na przyk艂ad nadczynno艣膰 tarczycy, wysoki poziom kortyzolu
  • zaburzenia serca arytmia, niewydolno艣膰
  • astma i inne choroby p艂uc

Poza 藕le 藕r贸d艂ami wewn臋trznymi uczucie niepokoju mo偶e by膰 na przyk艂ad, wywo艂ane niekt贸rymi substancjami czy te偶 odstawieniem niekt贸rych substancji s膮 to przyk艂adowo:

  • kofeina
  • substancje uzale偶niaj膮ce takie jak narkotyki
  • papierosy

Je偶eli czynniki medyczne nie uzasadniaj膮 niepokoju, trzeba sobie z tym l臋kiem poradzi膰 w inny spos贸b. Takim sposobem obecnie dost臋pnym na rynku jest psychoterapia.

Jak zdiagnozowa膰 zaburzenia l臋kowe?

Aby zdiagnozowa膰, czy ma si臋 zaburzenia l臋kowe, warto odpowiedzie膰 sobie na kilka pyta艅:

  • Od jak dawna masz l臋ki?
  • Kiedy pojawia si臋 niepok贸j?
  • Jak d艂ugo trwa niepok贸j?
  • Jak intensywny jest niepok贸j?
  • Czy wyst臋puj膮 problemy ze snem?
  • Jaki ma si臋 nastr贸j?
  • Czy co艣 si臋 ostatnio wydarzy艂o, co mo偶e by膰 przyczyn膮 niepokoju?

Psychoterapia, jako spos贸b leczenia zaburze艅 l臋kowych

W leczeniu zaburze艅 l臋kowych stosuje si臋 wiele film nurt贸w psychoterapii. Ka偶dy z tych nurt贸w ma sw贸j spos贸b, aby poradzi膰 sobie z tymi zaburzeniami.

Przyk艂adowo, terapia poznawczo-behawioralna, rodzaj psychoterapii popartej badaniami, jest cz臋sto stosowana w leczeniu uog贸lnionych zaburze艅 l臋kowych. Ta terapia uczy r贸偶nych sposob贸w my艣lenia, zachowania i reagowania na r贸偶ne sytuacje, aby pom贸c pacjentowi czu膰 si臋 bardziej spokojnym.

Inn膮 opcj膮 leczenia uog贸lnionych zaburze艅 l臋kowych jest terapia uwzgl臋dniaj膮ca wgl膮d w nie艣wiadomo艣膰 (psychoterapia psychodynamiczna, psychoterapia psychoanalityczna),. 聽Ta terapia ma inne podej艣cie do negatywnych my艣li ni偶 terapia poznawczo-behawioralna i wykorzystuje g艂臋bok膮 relacj臋 mi臋dzy pacjentem a terapeut膮, do odkrycia prawdziwych g艂臋bokich przyczyn danego l臋ku. Psychoterapia wgl膮dowa potrafi by膰 skuteczna leczeniu l臋ku.

Dzi臋ki psychoterapii:

  • Zrozumiesz bod藕ce, kt贸re aktywuj膮 reakcj臋 niepokoju, nauczysz si臋 inaczej jedna nie reagowa膰.
  • Nauczysz si臋 kontrolowa膰 sw贸j niepok贸j, tak by wi臋cej nad tob膮 nie panowa艂.
  • Zwi臋kszysz spok贸j ducha, aby lepiej stawi膰 czo艂a codzienno艣ci.
  • Zmie艅 emocjonalne wspomnienia zwi膮zane ze strachem i/lub l臋kiem.
  • Zmodyfikujesz dysfunkcyjne my艣li lub przekonania, kt贸re zwi臋kszaj膮 poziom l臋ku.
  • Zwi臋kszysz pewno艣膰 siebie, poczucie w艂asnej warto艣ci i autonomi.

Konsekwencje nieleczonych zaburze艅 l臋kowych

Gdy poziom l臋ku jest umiarkowany, osoba mo偶e dobrze funkcjonowa膰 spo艂ecznie i w 偶yciu, ale聽 gdy zaburzenie l臋kowe pozostaj膮 niezdiagnozowane i nieleczone, z czasem problem cz臋sto si臋 bardzo pog艂臋bia, powoduj膮c, 偶e osoba podejmuje szereg skrajnych decyzji maj膮cych na celu zapewnienie jej 鈥瀊ezpiecze艅stwa鈥. Ludzie pogr膮偶eni w tych zaburzeniach, cz臋sto unikaj膮 wychodzenia z domu, odrzucaj膮 kontakty towarzyskie, bardziej si臋 izoluj膮. To wszystko g艂臋boko wp艂ywa to na ich 偶ycie rodzinne, spo艂eczne i zawodowe. W najpowa偶niejszych przypadkach pojawiaj膮 si臋 nawet trudno艣ci w wykonaniu najprostszych czynno艣ci, jak np. wyj艣cie na zakupy. Co wi臋cej, objawy l臋ku maj膮 to do siebie, 偶e mog膮 si臋 nasila膰 i prowadzi膰 do r贸偶nych innych ci臋偶kich zaburze艅. Wi臋kszo艣膰 z nich skupia si臋 wok贸艂 nadmiernego strachu, niepokoju lub niepokoju, przyk艂adowo: uog贸lniony niepok贸j, napady l臋ku lub ataki paniki), zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne (OCD), agorafobia, stres, depresja, 聽hipochondria, Czy te偶 inne r贸偶ne blokady psychiczne.

Wybierz terapeut臋:

Jeste艣 psychoterapeut膮, psychologiem, psychiatr膮?

Je艣li niesiesz pomoc psychologiczn膮 pacjentom, dopisz si臋 do naszej og贸lnopolskiej bazy psychoterapeut贸w, psycholog贸w, psychiatr贸w i innych os贸b nios膮cych psychologiczn膮 pomoc.

Tematy powi膮zane:

Ten artyku艂 porusza takie tematy jak:

Czym jest l臋k? Jaki jest typowy objaw l臋ku? Czy wszyscy do艣wiadczaj膮 l臋ku? Czy l臋k mo偶e by膰 kontrolowany? Jakie s膮 przyczyny l臋ku? Czy l臋k jest normalnym emocj膮? Czy l臋k mo偶e prowadzi膰 do fizycznych dolegliwo艣ci? Czy l臋k mo偶e by膰 leczony? Jakie s膮 najcz臋stsze rodzaje l臋ku? Czy l臋k mo偶e by膰 pozytywny? Czy l臋k jest chorob膮? Czy l臋k mo偶e prowadzi膰 do depresji? Czy istniej膮 r贸偶ne rodzaje l臋ku? Je艣li tak, to jakie? Jakie s膮 skutki d艂ugotrwa艂ego do艣wiadczania l臋ku? Czy l臋k mo偶e by膰 spowodowany przez zdarzenia z przesz艂o艣ci? Czy l臋k mo偶e by膰 spowodowany przez zdarzenia z przysz艂o艣ci? Czy l臋k mo偶e prowadzi膰 do zaburze艅 od偶ywiania? Jakie s膮 najskuteczniejsze metody adzenia sobie z l臋kiem? Czy l臋k mo偶e by膰 dziedziczony? Czy l臋k mo偶e by膰 spowodowany przez niekt贸re leki lub substancje u偶ywki?