Niska samoocena
- psychoterapia, leczenie, pomoc psychologiczna, co na to psychoterapeuta?

Czym jest samoocena?

Samoocena to zbi贸r percepcji, my艣li, ocen, uczu膰 i tendencji zachowa艅 skierowanych ku sobie, ku naszemu sposobowi bycia, cechom naszego cia艂a i naszego charakteru. W skr贸cie: jest to percepcyjna ocena nas samych. Potrzeba docenienia siebie, kt贸ra dzieli si臋 na dwa aspekty:

  • od siebie: mi艂o艣膰 do siebie samego, zaufanie do siebie, docenienie, samowystarczalno艣膰 itp. oraz szacunek;
  • szacunek otrzymany od innych os贸b (uznanie, akceptacja itp.).

Carl Rogers, najwi臋kszy przedstawiciel psychologii humanistycznej, stwierdzi艂, 偶e 藕r贸d艂em problem贸w wielu ludzi jest to, 偶e gardz膮 sob膮 i uwa偶aj膮 si臋 za bezwarto艣ciowych i niegodnych bycia kochanymi; st膮d znaczenie, jakie przywi膮zywa艂 do bezwarunkowej akceptacji pacjent贸w.

Wszyscy mamy mentalny obraz tego, kim jeste艣my, jak wygl膮damy, w czym jeste艣my dobrzy i jakie s膮 nasze s艂abo艣ci. Tworzymy ten obraz z biegiem czasu, pocz膮wszy od naszego dzieci艅stwa. Termin obraz siebie jest u偶ywany w odniesieniu do obrazu mentalnego, jaki dana osoba ma o sobie.

Poj臋cie samooceny r贸偶ni si臋 w zale偶no艣ci od paradygmatu psychologicznego, kt贸ry go dotyczy (psychologia humanistyczna, psychoanaliza lub behawioralna). Z punktu widzenia psychoanalizy samoocena jest 艣ci艣le zwi膮zana, z rozwojem ego.聽 Z drugiej strony behawioryzm koncentruje si臋 na takich poj臋ciach, jak bodziec, reakcja, wzmocnienie i uczenie si臋, co sprawia, 偶e 鈥嬧媓olistyczna koncepcja samooceny nie ma znaczenia. Poczucie w艂asnej warto艣ci jest r贸wnie偶 poj臋ciem, kt贸re cz臋sto wykracza poza dziedzin臋 wy艂膮cznie naukow膮.

Znaczenie pozytywnej samooceny

Zdrowie psychiczne jest niemo偶liwe, gdy kto艣 nie czuje si臋 zasadniczo zaakceptowany, kochany i szanowany przez innych i przez siebie samego. Poczucie w艂asnej warto艣ci pozwala ludziom stawia膰 czo艂a 偶yciu z wi臋ksz膮 pewno艣ci膮 siebie, 偶yczliwo艣ci膮 i optymizmem, a tym samym 艂atwiej osi膮ga膰 swoje cele i samorealizacj臋. Pozwala by膰 bardziej ambitnym w kwestii tego, co ma si臋 nadziej臋 do艣wiadczy膰 emocjonalnie, tw贸rczo i duchowo. Rozwijanie poczucia w艂asnej warto艣ci to poszerzanie umiej臋tno艣ci bycia szcz臋艣liwym; Poczucie w艂asnej warto艣ci pozwala mie膰 przekonanie, 偶e zas艂uguje sie na szcz臋艣cie.

Zrozumienie tego jest fundamentalne i przynosi korzy艣ci wszystkim, poniewa偶 rozw贸j pozytywnej samooceny zwi臋ksza zdolno艣膰 do traktowania innych z szacunkiem, 偶yczliwo艣ci膮 i dobr膮 wol膮, sprzyjaj膮c w ten spos贸b wzbogacaniu relacji mi臋dzyludzkich i unikaniu destrukcyjnych.

Fa艂szywe stereotypy dotycz膮ce wysokiej samooceny

Ludzie, kt贸rzy maj膮 wysok膮 samoocen膮, mog膮 by膰 postrzegani jako bardzo egoistycznie, jednak偶e nie ma nic bardziej b艂臋dnego. Mi艂o艣膰 do innych i mi艂o艣膰 do siebie nie s膮 przeciwstawnymi alternatywami. Wr臋cz przeciwnie, postaw臋 mi艂o艣ci do siebie cechuj膮 wszyscy, kt贸rzy potrafi膮 kocha膰 innych.

Nawet w Chrze艣cija艅stwie warunkiem kochania innych jest uwarunkowany kochaniem siebie:

(37): A On mu powiedzia艂: B臋dziesz mi艂owa艂 Pana, Boga swego, z ca艂ego serca swego i z ca艂ej duszy swojej, i z ca艂ej my艣li swojej. (38): To jest najwi臋ksze i pierwsze przykazanie. (39): A drugie podobne temu: B臋dziesz mi艂owa艂 bli藕niego swego jak siebie samego. [Biblia Warszawska, Mt 22, Przek艂ad opracowany przez Komisj臋 Przek艂adu Pisma 艢wi臋tego]

Poczucie komfortu, a samoocena

Komfort to nie poczucie w艂asnej warto艣ci. Dla osoby z nisk膮 samoocen膮 鈥撀 ka偶da pozytywna zach臋ta b臋dzie w najlepszym wypadku sprawi膰, 偶e poczuje si臋 komfortowo lub, co najwy偶ej, lepiej ze sob膮 tylko na jaki艣 czas. Dlatego dobra materialne, relacje seksualne, sukcesy lub wygl膮d fizyczny same w sobie przynios膮 komfort tej osobie lub fa艂szywy i efemeryczny rozw贸j poczucia w艂asnej warto艣ci, ale nie b臋d膮 tak naprawd臋 zwi臋ksza膰 pewno艣ci siebie i w艂asnej warto艣ci.

Samoocena, a por贸wnywanie si臋

Samoocena nie jest konkurencyjna, ani por贸wnawcza. Paradoksalnie wi臋kszo艣膰 ludzi szuka pewno艣ci siebie i szacunku do siebie poza sob膮, dlatego s膮 skazani na pora偶k臋. Poczucie w艂asnej warto艣ci najlepiej rozumie膰 jako rodzaj osi膮gni臋cia duchowego lub umys艂owego, to znaczy jako zwyci臋stwo w ewolucji 艣wiadomo艣ci. W ten spos贸b poczucie w艂asnej warto艣ci zapewnia duchowy spok贸j, co z kolei pozwala ludziom cieszy膰 si臋 偶yciem.

Prawdziwa samoocena nie jest wyra偶ana przez samouwielbienie kosztem innych lub przez pragnienie bycia lepszym od innych ludzi lub poni偶ania ich w celu wzniesienia si臋. Arogancja, przechwalanie si臋 i przecenianie w艂asnych umiej臋tno艣ci ujawniaj膮 b艂臋dn膮 samoocen臋, a nie nadmiar poczucia w艂asnej warto艣ci.聽 Poczucie w艂asnej warto艣ci jest fundamentaln膮 podstaw膮 pe艂nego rozwoju ludzkich zdolno艣ci, jest punktem wyj艣cia do pozytywnego rozwoju relacji mi臋dzyludzkich, uczenia si臋, kreatywno艣ci i osobistej odpowiedzialno艣ci.

Poczucie w艂asnej warto艣ci to nie pewno艣膰 siebie

Poczucie w艂asnej warto艣ci mo偶na pomyli膰 z pewno艣ci膮 siebie. Niekt贸rzy ludzie, na przyk艂ad aktorzy lub osoby publiczne, mog膮 mie膰 pewno艣膰 siebie, ale tak偶e nisk膮 samoocen臋. Docenianie siebie to postrzeganie siebie jako warto艣ciowego i warto艣ciowego. Osobom, kt贸re cierpi膮 z powodu niskiej samooceny, trudno jest powiedzie膰 鈥瀕ubi臋 siebie鈥, 鈥瀦as艂uguj臋 na bycie szcz臋艣liwym鈥 lub 鈥瀓estem dobrym cz艂owiekiem鈥.

殴r贸d艂a niskiej samooceny

Dezaprobata autorytet贸w

Rodzice, nauczyciele, mentorzy, 'ojcowie” wywieraj膮 ogromny wp艂yw na cz艂owieka nie tylko w dzieci艅stwie. Je艣li kto艣聽 s艂ysza艂 ca艂y czas, 偶e wszystko, co robi, jest z艂e, prawdopodobnie przyswoi艂 sobie to zdanie o sobie… jako korze艅 swojego istnienia.

Zbyt wysokie oczekiwania

Kiedy wychowawcy wymagaj膮 zbyt wiele, dziecko mo偶e poczu膰, 偶e nie jest wystarczaj膮co dobre, poniewa偶 bez wzgl臋du na to, jak bardzo si臋 stara, nigdy nie spe艂ni ich standard贸w. Nie dotyczy to jednak tylko rodzic贸w, ta sama sytuacja mo偶e wynikn膮膰 w pracy, w zwi膮zku czy te偶 wobec samego siebie. Uczucie niespe艂nienia standard贸w rozci膮ga膰 si臋 mo偶e wtedy praktycznie聽 na wszystkie obszary dzia艂ania i bardzo g艂臋boko wp艂ywa na jego samoocen臋.

Trudno艣ci w nauce i w pracy

Ttrudno艣ci w spo艂eczno艣ci cz臋sto nie s膮 poprawnie ogarniane, nie s膮 traktowane jako wyzwania, ale zwykle prowadz膮 do niskiej samooceny, bo s膮 traktowane przez otoczenie, a tak偶e nas samych jako pow贸d do poni偶ania i karcenia. Zdarza膰 si臋 mo偶e, 偶e czy to w szkole, czy to w pracy cz艂owiek jest wy艣miewany, czy te偶 lub skarcony z powodu niskiej personalnej wydajno艣ci lub niepe艂nosprawno艣ci. W rzeczywisto艣ci jest to cz臋sta sytuacja, w kt贸rej ludzie skupiaj膮 si臋, wy艂膮cznie na wynikach nie promuj膮 zaj臋膰, w kt贸rych czujemy si臋 bardziej komfortowo, nawet je艣li s膮 one wyzwaniami.

艢rodowisko bez odzwierciedlenia uczu膰

Aby wzrasta膰 i rozwija膰 zdrow膮 samoocen臋, niezb臋dne jest poczucie bycia kochanym, zrozumianym i zaakceptowanym. Upokarzaj膮ce s艂owa mo偶e wyrz膮dzi膰 tyle samo szkody, co afektywna indolencja (oboj臋tno艣膰). Osoba wychowana czy te偶 przebywaj膮ca w takim 艣rodowisku jak najbardziej mo偶e zinternalizowa艂e艣 i znormalizowa膰 ten brak jako poczucie bycia niegodnym uczu膰, jako 藕r贸d艂o „sensu”.

Nadopieku艅czo艣膰

Przeciwleg艂y biegun do 艣rodowiska bez odzwierciedlania uczu膰 to nadmierna opieku艅czo艣膰. Przez nadopieku艅czo艣膰 mo偶na聽 nieumy艣lnie uniemo偶liwi膰聽 innym rozwijanie w艂asnych zdolno艣ci. W rezultacie „wychowankowie nadopieku艅czo艣ci”聽 mog膮 nie mie膰 niezb臋dnych narz臋dzi do radzenia sobie z problemami 偶yciowym, a tym samym czu膰 si臋 jako bezwarto艣ciowi.

Ofiara nadu偶y膰

Zastraszanie, przemoc fizyczna w rodzinie lub maltretowanie emocjonalne to problemy, kt贸re g艂臋boko wp艂ywaj膮 na nasz obraz siebie.Kiedy dorastasz w 艣rodowisku, w kt贸rym nie masz kontroli i pad艂e艣 ofiar膮 upokorzenia, normalne jest, 偶e twoje umiej臋tno艣ci i 偶e trudno ci ufa膰 ludziom, wi臋c na d艂u偶sz膮 met臋 mo偶esz rozwin膮膰 nisk膮 samoocen臋.

Ograniczony system przekona艅

Kiedy por贸wnujemy si臋 z innymi i wierzymy, 偶e nie spe艂niamy ich standard贸w, pojawia sie pewien problem. Dodatkowo w okresie dojrzewania ocena przez grup臋 r贸wie艣nicz膮 ma fundamentalne znaczenie, wi臋c je艣li zostaniemy przez ni膮 odrzuceni, mo偶emy utkn膮膰 na tym etapie.

Jak sprawdzi膰 samoocen臋?

Cz艂owiek, kt贸ry ma wystarczaj膮c膮 samoocen臋:

  • Jest w stanie dzia艂a膰 zgodnie z tym, co uwa偶a za najbardziej skuteczne, ufaj膮c w艂asnym kryteriom i bez poczucia winy, gdy inni uwa偶aj膮, 偶e jego zachowanie nie jest dobre.
  • Wychodzi z za艂o偶enia, 偶e 鈥嬧媕est interesuj膮cy i cenny dla innych ludzi, przynajmniej dla tych, z kt贸rymi jest zaprzyja藕niony.
  • Nie daje si臋 manipulowa膰, cho膰 ch臋tnie wsp贸艂pracuje, je艣li wydaje si臋 to w艂a艣ciwe i wygodne.
  • Rozpoznaje i akceptuje w sobie r贸偶ne odczucia i emocje, zar贸wno pozytywne, jak i negatywne, i ch臋tnie ujawnia je drugiej osobie, je艣li uwa偶a, 偶e 鈥嬧媤arto i chce to zrobi膰.
  • Nie marnuje czasu na zamartwianie si臋 tym, co przydarzy艂o si臋 w przesz艂o艣ci lub co mo偶e si臋 przydarzy膰 w przysz艂o艣ci. Uczy si臋 z przesz艂o艣ci i projektuje na przysz艂o艣膰, ale intensywnie prze偶ywaj tera藕niejszo艣膰.
  • Jest wra偶liwy na uczucia i potrzeby innych; szanuje og贸lnie przyj臋te rozs膮dne zasady wsp贸艂偶ycia i rozumie, 偶e nie ma prawa 鈥 ani nie chce tego 鈥 prosperowa膰 lub bawi膰 si臋 kosztem innych.
  • Mocno wierzy w pewne warto艣ci i zasady i jest got贸w ich broni膰, nawet je艣li napotka sprzeciw. Ponadto czuje si臋 wystarczaj膮co pewnie, aby je zmieni膰, je艣li do艣wiadczenie udowodni, 偶e si臋 myli艂a.
  • W pe艂ni ufa swojej zdolno艣ci do rozwi膮zywania w艂asnych problem贸w, nie daj膮c si臋 艂atwo zastraszy膰 niepowodzeniami i trudno艣ciami. A kiedy naprawd臋 tego potrzebuje, ch臋tnie poprosi innych o pomoc.
  • Jako osoba uwa偶a si臋 i czuje tak samo jak ka偶dy inny; ani gorszy, ani wy偶szy; po prostu r贸wny w godno艣ci; i dostrzega r贸偶nice w konkretnych talentach, presti偶u zawodowym czy pozycji ekonomicznej.
  • Potrafi cieszy膰 si臋 r贸偶norodnymi zaj臋ciami.

Cz艂owiek kt贸ry ma za nisk膮 samoocen臋

Osoba ze s艂ab膮 samoocen膮 zwykle przejawia niekt贸re z nast臋puj膮cych objaw贸w:

  • Ukryta wrogo艣膰: dra偶liwo艣膰 na powierzchni, zawsze na granicy wybuchu, nawet w przypadku drobiazg贸w; typowy dla superkrytyka, kt贸remu wszystko jest 藕le, wszystko mu si臋 nie podoba, wszystko go zawodzi, nic go nie satysfakcjonuje.
  • Tendencje obronne聽 uog贸lniony negatywne nastawienie (wszystko widzi jako czarne: swoje 偶ycie, swoj膮 przysz艂o艣膰, a przede wszystkim siebie) oraz og贸lny brak apetytu na rado艣膰 偶ycia i samego 偶ycia.
  • Rygorystyczna samokrytyka: tendencja do tworzenia nawykowego stanu niezadowolenia z samego siebie.
  • Nadwra偶liwo艣膰 na krytyk臋: kt贸ra sprawia, 偶e 鈥嬧媍zujesz si臋 艂atwo atakowany i do艣wiadczasz uporczywych uraz贸w wobec swoich krytyk贸w.
  • Chroniczne niezdecydowanie: nie tyle z powodu braku informacji, co z powodu przesadnego strachu przed pomy艂k膮.
  • Nadmierne pragnienie zadowolenia: nie o艣miela si臋 powiedzie膰 „nie”, z obawy przed niezadowoleniem i utrat膮 偶yczliwo艣ci prosz膮cego.
  • Krytykowanie innych: czasami osoba o niskiej samoocenie mo偶e u偶y膰 krytyki innych ludzi, gdy co艣 p贸jdzie nie tak, zw艂aszcza je艣li chodzi o obron臋 siebie w niekomfortowej sytuacji, w celu zademonstrowania swojej niewinno艣ci. Nawet osoba cierpi膮ca na nisk膮 samoocen臋 mo偶e nie by膰 艣wiadoma swojego zachowania i mo偶e nie robi膰 tego w z艂ych intencjach.
  • Perfekcjonizm –聽czyli domaganie si臋 wykonania „doskona艂ego”, bez jednego b艂臋du, prawie wszystkiego, czego si臋 pr贸buje – co mo偶e prowadzi膰 do bardzo z艂ego samopoczucia, gdy sprawy nie uk艂adaj膮 si臋 idealnie.
  • Poczucie winy – pot臋pia siebie za zachowania, kt贸re nie zawsze s膮 obiektywnie z艂e, wyolbrzymia ogrom swoich b艂臋d贸w i zbrodni i/lub 偶a艂uje ich w niesko艅czono艣膰, nie wybaczaj膮c sobie ca艂kowicie.

Konsekwencje niskiej samooceny

Brak r贸wnowagi poczucia w艂asnej warto艣ci mo偶e objawia膰 si臋 w nast臋puj膮cy spos贸b:

  • Zaburzenia zachowania
    • zaniedbanie obowi膮zk贸w i higieny osobistej;
    • s艂aba wydajno艣膰 pracy;
    • sk艂onno艣膰 do u偶ywania substancji szkodliwych.
  • Zaburzenia intelektualne
    • s艂aba absorpcja bod藕c贸w;
    • z艂a analiza fakt贸w 偶ycia codziennego,
    • trudno艣膰 w komunikacji;
    • niezdolno艣膰 do konfrontacji;
    • niepokoj膮ce powtarzaj膮ce si臋 my艣li lub wspomnienia.
  • Zaburzenia psychiczne
    • rozpacz i pesymizm,
    • poczucie winy, bezwarto艣ciowo艣ci i bezradno艣ci.
    • trudno艣ci z koncentracj膮, zapami臋tywaniem i podejmowaniem decyzji.
    • zaburzenia snu,
    • 偶a艂o艣膰,
    • utrata wizji przysz艂o艣ci;
    • utrzymuj膮cy si臋 smutny, niespokojny lub pusty nastr贸j,
    • niepok贸j, dra偶liwo艣膰,
    • b贸le g艂owy,
    • my艣li samob贸jcze,
    • brak apetytu,
    • niska przyjemno艣膰 z zaj臋膰 (anhedonia),
    • zaburzenia trawienia i nudno艣ci.
  • Zaburzenia somatyczne (psychosomatyka)
    • bezsenno艣膰;
    • niepok贸j we 艣nie;
    • anoreksja;
    • bulimia;
    • wymioty lub nudno艣ci z zawrotami g艂owy;
    • napi臋cie mi臋艣ni szyi;
    • choroby 偶o艂膮dka;
    • zmiany cz臋stotliwo艣ci rytmu serca.
  • Zaburzenia afektywne
    • trudno艣ci w podejmowaniu decyzji;
    • 偶yciowe podej艣cie defetystyczne;
    • strach;
    • niepok贸j;
    • dra偶liwo艣膰.

Niska samoocena i psychoterapia

Psychologiczny konstrukt poczucia w艂asnej warto艣ci (lub samooceny)聽 si臋ga Williama Jamesa pod koniec XIX wieku, kt贸ry w swojej pracy Zasady psychologii bada艂 rozw贸j naszego 鈥瀏lobalnego-ja鈥 (鈥 Ja-wiem禄 i „Ja-wiedzia艂em”). Wed艂ug Jamesa z tego rozwoju, kt贸rego wszyscy jeste艣my 艣wiadomi w mniejszym lub wi臋kszym stopniu, rodzi si臋 poczucie w艂asnej warto艣ci.

Problemy z nisk膮 samoocen膮 s膮 jednym z najcz臋stszych powod贸w, dla kt贸rych ludzie w ka偶dym wieku decyduj膮 si臋 na terapi臋 psychologiczn膮 – psychoterapi臋. W jakim stopniu psychoterapeuci mog膮 pom贸c wzmocni膰 poczucie w艂asnej warto艣ci i jakich strategii u偶ywaj膮, aby to osi膮gn膮膰? W ofercie psychoterapii stosowane s膮 r贸偶ne techniki w zale偶no艣ci od przyczyn, kt贸re powoduj膮 brak poczucia w艂asnej warto艣ci. Techniki te obejmuj膮 leczenie ran emocjonalnych, kt贸re pacjenci mogli dozna膰 w przesz艂o艣ci, jak i inne zabiegi maj膮ce wp艂yw na nie艣wiadome negatywne przekonania, kt贸re pacjenci posiadaj膮.

Terapia podnosz膮ca samoocen臋 ma za zadanie:

  • Rozwin膮膰 zdrow膮 samoocen臋, kt贸ra b臋dzie podstaw膮 do osi膮gni臋cia 偶yciowych cel贸w.
  • Zmieni膰 autodestrukcyjne nawyki.
  • Zaprzestania sabotowania siebie.
  • Pokocha膰 si臋 bardziej i traktowa膰 lepiej.
  • Zwi臋ksz pewno艣膰 siebie.
  • Rozwin膮膰 zaufanie do swoich umiej臋tno艣ci.
  • Dotarcie do prawdziwych emocji i zaakceptowanie ich
  • Wyeliminowa膰 ograniczaj膮ce przekonania o swoim wizerunku.
  • Pokona膰 nie艣mia艂o艣膰.
  • Nauczy膰聽 si臋 wyznacza膰 cele i wytycza膰 drog臋 do ich osi膮gni臋cia.
  • Pokona膰 niepok贸j i l臋ki.

 

Wybierz terapeut臋:

Jeste艣 psychoterapeut膮, psychologiem, psychiatr膮?

Je艣li niesiesz pomoc psychologiczn膮 pacjentom, dopisz si臋 do naszej og贸lnopolskiej bazy psychoterapeut贸w, psycholog贸w, psychiatr贸w i innych os贸b nios膮cych psychologiczn膮 pomoc.

Tematy powi膮zane:

Ten artyku艂 porusza takie tematy jak:
  • Jak poprawi膰 nisk膮 samoocen臋?
  • Niska samoocena, a depresja
  • Jak podnie艣膰 niska samoocen臋?
  • Jak pozby膰 si臋 niskiej samooceny?
  • Jak膮 terapi臋 wzi膮膰 na nisk膮 samoocen臋?