Nurty psychoterapii

choterapia to dziedzina o wyj─ůtkowo bogatym i zr├│┼╝nicowanym krajobrazie teorii i podej┼Ť─ç. W 1980 roku istnia┼éo ponad 250 r├│┼╝nych szk├│┼é psychoterapii, a liczba ta wzros┼éa do 450 w 1996 roku. Na pocz─ůtku XXI wieku mamy do czynienia z ponad tysi─ůcem nazwanych form psychoterapii. Niekt├│re z nich s─ů drobnymi wariacjami innych, podczas gdy wiele opiera si─Ö na zupe┼énie odmiennych koncepcjach psychologii, etyki (sposobu ┼╝ycia) lub techniki.

Rzadko spotykamy terapi─Ö, kt├│ra jest czysto jednego typu. Cz─Östo czerpie ona z wielu perspektyw i szk├│┼é, co jest znane jako podej┼Ťcie integracyjne lub eklektyczne. Wa┼╝nym aspektem, cz─Östo uwa┼╝anym za kluczowy dla skutecznej psychoterapii, jest relacja terapeutyczna, znana r├│wnie┼╝ jako sojusz terapeutyczny, mi─Ödzy klientem a terapeut─ů.

Jednym z najwa┼╝niejszych tw├│rc├│w psychoterapii jest Sigmund Freud (1856ÔÇô1939), wiede┼äski neurolog, kt├│ry studiowa┼é z Jean-Martin Charcotem w 1885 roku. Jego metody obejmowa┼éy analiz─Ö sn├│w pacjent├│w w poszukiwaniu wa┼╝nych, ukrytych wgl─ůd├│w w ich nie┼Ťwiadomo┼Ť─ç. Znacz─ůce elementy jego metod, kt├│re zmienia┼éy si─Ö na przestrzeni lat, obejmowa┼éy identyfikacj─Ö seksualno┼Ťci dzieci─Öcej, rol─Ö l─Öku jako przejawu wewn─Ötrznego konfliktu, r├│┼╝nicowanie cz─Ö┼Ťci psychiki (id, ego, superego), transfer i kontratransfer (projekcje pacjenta na terapeut─Ö oraz emocjonalne odpowiedzi terapeuty na to).

Wielu czo┼éowych naukowc├│w, w tym Melanie Klein, Donald Winnicott, rozwija┼éo i udoskonala┼éo techniki terapeutyczne Freuda. Od lat 60. XX wieku jednak zastosowanie analizy freudowskiej do leczenia zaburze┼ä psychicznych znacznie zmala┼éo. Powsta┼éy r├│┼╝ne rodzaje psychoterapii, kt├│re testowano naukowo w badaniach klinicznych. Wprowadzono mi─Ödzy innymi terapie subiektywne (wed┼éug Becka), terapie behawioralne (wed┼éug Skinnera i Wolpe’a) oraz dodatkowe struktury skoncentrowane i ograniczone czasowo, na przyk┼éad psychoterapi─Ö interpersonaln─ů.

Psychoterapia mo┼╝e dotyczy─ç konkretnych form diagnozowalnych zaburze┼ä psychicznych, ale r├│wnie┼╝ codziennych problem├│w z zarz─ůdzaniem lub utrzymaniem relacji interpersonalnych lub realizacj─ů osobistych cel├│w. Terapia mo┼╝e mie─ç miejsce przed, w trakcie lub po farmakoterapii (np. przyjmowaniu lek├│w psychotropowych).

Psychoterapie mo┼╝na klasyfikowa─ç na wiele r├│┼╝nych sposob├│w. Mo┼╝emy wyr├│┼╝ni─ç te oparte na modelu medycznym i te oparte na modelu humanistycznym. W modelu medycznym klient jest postrzegany jako osoba chora, a terapeuta wykorzystuje swoje umiej─Ötno┼Ťci, aby pom├│c mu powr├│ci─ç do zdrowia. Przyk┼éadem takiego podej┼Ťcia jest rozpowszechnione stosowanie DSM-IV, Diagnostycznego i Statystycznego Podr─Öcznika Zaburze┼ä Psychicznych w Stanach Zjednoczonych. Z kolei model humanistyczny lub niemedyczny d─ů┼╝y do odepatologizowania kondycji ludzkiej. Terapeuta stara si─Ö stworzy─ç relacyjne ┼Ťrodowisko sprzyjaj─ůce do┼Ťwiadczalnemu uczeniu si─Ö i pomaga budowa─ç pewno┼Ť─ç siebie klienta w jego naturalny proces, co prowadzi do g┼é─Öbszego zrozumienia samego siebie. Terapeuta mo┼╝e postrzega─ç siebie jako facilitatora/pomocnika.

 

Innym podzia┼éem jest rozr├│┼╝nienie pomi─Ödzy indywidualnymi sesjami terapeutycznymi, a terapi─ů grupow─ů, w tym terapi─ů dla par i terapi─ů rodzin.

Terapie czasami klasyfikuje si─Ö r├│wnie┼╝ wed┼éug ich czasu trwania; niewielka liczba sesji przeprowadzanych przez kilka tygodni lub miesi─Öcy mo┼╝e by─ç klasyfikowana jako terapia kr├│tkoterminowa, podczas gdy terapia, w kt├│rej regularne sesje odbywaj─ů si─Ö przez lata, mo┼╝e by─ç klasyfikowana jako terapia d┼éugoterminowa.

Niekt├│rzy terapeuci rozr├│┼╝niaj─ů bardziej „odkrywaj─ůce” (lub „g┼é─Öbokie”) podej┼Ťcia i bardziej „wspieraj─ůce” psychoterapie. Odkrywaj─ůca psychoterapia podkre┼Ťla u┼éatwianie klientowi zrozumienia ┼║r├│de┼é ich trudno┼Ťci. Najbardziej znanym przyk┼éadem jest klasyczna psychoanaliza. Wspieraj─ůca psychoterapia natomiast podkre┼Ťla wzmacnianie mechanizm├│w radzenia sobie klienta i cz─Östo dostarcza zach─Öt─Ö i porady, a tak┼╝e sprawdzenie rzeczywisto┼Ťci i ustawianie granic tam, gdzie jest to konieczne. W zale┼╝no┼Ťci od problem├│w i sytuacji klienta, bardziej wspieraj─ůce lub bardziej odkrywaj─ůce podej┼Ťcie mo┼╝e by─ç optymalne.

 

Oto niekt├│re z najbardziej znanych i stosowanych:

Psychoterapia psychodynamiczna: Pochodz─ůca od Freuda, skupia si─Ö na niewyra┼╝onych konfliktach i niewyra┼╝onych uczuciach, kt├│re prowadz─ů do nie┼Ťwiadomego cierpienia. Szeroko stosowana jest terapia psychodynamiczna, kt├│ra w mniejszym stopniu skupia si─Ö na interpretacji sn├│w i wolnych skojarzeniach, a w wi─Ökszym na relacjach i do┼Ťwiadczeniach pacjenta.

  • Psychoterapia poznawczo-behawioralna (CBT): Jest to podej┼Ťcie skoncentrowane na rozpoznawaniu i zmianie negatywnych wzorc├│w my┼Ťlenia, kt├│re prowadz─ů do niezdrowych zachowa┼ä. CBT jest szczeg├│lnie skuteczne w leczeniu zaburze┼ä l─Ökowych, depresji i zaburze┼ä od┼╝ywiania.
  • Terapia humanistyczna: Podej┼Ťcie to skupia si─Ö na mo┼╝liwo┼Ťciach i potencjale cz┼éowieka. Terapeuci humanistyczni, tak jak Carl Rogers, skupiaj─ů si─Ö na empatii, bezwarunkowym pozytywnym nastawieniu i prawdziwo┼Ťci jako kluczowych elementach terapii. Terapia skoncentrowana na osobie i terapia Gestalt to przyk┼éady podej┼Ťcia humanistycznego.
  • Terapia systemowa (rodzinna): Ta forma terapii skupia si─Ö na systemach, w kt├│rych ┼╝yjemy, takich jak rodzina czy spo┼éeczno┼Ť─ç. Zak┼éada, ┼╝e nasze problemy wynikaj─ů z nier├│wnowagi lub dysfunkcji w tych systemach, a nie z naszych indywidualnych problem├│w.
  • Terapia skoncentrowana na schematach: Jest to relatywnie nowa forma terapii, kt├│ra integruje elementy terapii poznawczo-behawioralnej, psychodynamicznej, humanistycznej i innych podej┼Ť─ç. Skupia si─Ö na identyfikacji „schemat├│w” – trwa┼éych i nieadaptacyjnych wzorc├│w my┼Ťlenia, kt├│re pacjent naby┼é w dzieci┼ästwie i kt├│re wp┼éywaj─ů na jego obecne zachowanie.
  • Terapie trzeciej fali: S─ů to terapie, kt├│re skupiaj─ů si─Ö na kontek┼Ťcie i funkcjach my┼Ťli, zamiast na ich tre┼Ťci. Zalicza si─Ö tu na przyk┼éad Terapi─Ö Akceptacji i Zaanga┼╝owania (ACT), Dialektyczn─ů Terapi─Ö Behawioraln─ů (DBT) oraz Terapi─Ö Skoncentrowan─ů na W┼éa┼Ťciwo┼Ťciach (MBCT).
  • Psychoterapia interpersonalna (IPT): To kr├│tkoterminowy nurt terapeutyczny, kt├│ry skupia si─Ö na poprawie komunikacji i relacji interpersonalnych pacjenta. Jest cz─Östo stosowany w leczeniu depresji i innych zaburze┼ä nastroju.
  • Psychoterapia psychodynamiczna kr├│tkoterminowa (STPP): To skondensowana forma terapii psychodynamicznej, kt├│ra koncentruje si─Ö na bie┼╝─ůcych problemach pacjenta, a nie na przesz┼éych do┼Ťwiadczeniach. Stosuje si─Ö j─ů zazwyczaj, gdy pacjent ma konkretny problem, kt├│ry mo┼╝na skutecznie rozwi─ůza─ç w kr├│tkim czasie.
  • Psychoterapia Jungowska: Ta forma terapii, stworzona przez Carla Junga, skupia si─Ö na zdobyciu g┼é─Öbszego zrozumienia samego siebie poprzez badanie nie┼Ťwiadomo┼Ťci. Terapia jungowska cz─Östo wykorzystuje sny, sztuk─Ö i mitologi─Ö jako narz─Ödzia do odkrywania nie┼Ťwiadomej psychiki pacjenta.
  • Terapia ekspozycyjna: Jest to forma terapii poznawczo-behawioralnej, kt├│ra koncentruje si─Ö na pomocy pacjentom w konfrontacji z sytuacjami, kt├│re wywo┼éuj─ů l─Ök lub strach. Jest szczeg├│lnie skuteczna w leczeniu zaburze┼ä l─Ökowych, takich jak PTSD i fobia spo┼éeczna.
  • Terapia dialektyczno-behawioralna (DBT): To forma terapii poznawczo-behawioralnej, kt├│ra zosta┼éa opracowana specjalnie dla os├│b z zaburzeniem osobowo┼Ťci borderline. DBT uczy pacjent├│w umiej─Ötno┼Ťci radzenia sobie ze stresem, regulowania emocji i poprawiania relacji interpersonalnych.
  • Terapia skoncentrowana na emocjach (EFT): Podej┼Ťcie to zak┼éada, ┼╝e emocje s─ů kluczowe dla to┼╝samo┼Ťci jednostki i s─ů u┼╝yteczne dla zdrowego funkcjonowania. EFT pomaga pacjentom zrozumie─ç i lepiej zarz─ůdza─ç swoimi emocjami.
  • Terapia pozytywna: Jest to podej┼Ťcie skoncentrowane na rozwoju pozytywnych cech, jak si┼éa charakteru, wdzi─Öczno┼Ť─ç, nadzieja, a nie tylko na radzeniu sobie z problemami. Terapia pozytywna jest cz─Östo stosowana w kontek┼Ťcie psychologii pozytywnej.
  • Terapia narracyjna: Ten nurt skupia si─Ö na znaczeniu, kt├│re pacjenci nadaj─ů swoim do┼Ťwiadczeniom, zamiast skupia─ç si─Ö na diagnozie czy problemach. Terapia narracyjna pomaga pacjentom przepisa─ç swoje „historTerapia poznawczo-analityczna (CAT): Ta forma terapii integruje idee z psychoanalizy i terapii poznawczo-behawioralnej w celu pomocy pacjentom zrozumie─ç swoje wzorce zachowa┼ä i my┼Ťli, a nast─Öpnie je zmieni─ç.
  • Psychoterapia egzystencjalna: Ta forma terapii koncentruje si─Ö na podstawowych pytaniach egzystencjalnych, takich jak sens ┼╝ycia, wolno┼Ť─ç, samotno┼Ť─ç i ┼Ťmier─ç. Terapia egzystencjalna pomaga pacjentom zmierzy─ç si─Ö z tymi trudnymi tematami w celu lepszego zrozumienia siebie i swojego miejsca w ┼Ťwiecie.
  • Terapia Eye Movement Desensitization and Reprocessing (EMDR): EMDR jest stosowany g┼é├│wnie w leczeniu PTSD. Technika ta polega na skierowaniu pacjenta do przypomnienia sobie traumatycznego zdarzenia, podczas gdy terapeuta prowadzi oczy pacjenta w rytmicznym wzorze.
  • Terapia skoncentrowana na rozwi─ůzaniach: Jest to kr├│tkoterminowe podej┼Ťcie terapeutyczne, kt├│re skupia si─Ö na poszukiwaniu konkretnej zmiany w ┼╝yciu pacjenta, zamiast na zrozumieniu problem├│w le┼╝─ůcych u ich pod┼éo┼╝a.
  • Terapia poprzez sztuk─Ö: Ta forma terapii polega na wykorzystaniu tw├│rczej ekspresji (np. rysunku, malowania, rze┼║by) jako formy komunikacji mi─Ödzy pacjentem a terapeut─ů.

 

Ka┼╝dy z tych nurt├│w ma swoje unikalne cechy i podej┼Ťcie do leczenia, a wyb├│r odpowiedniego nurtu zale┼╝y od wielu czynnik├│w, w tym od indywidualnych potrzeb i preferencji pacjenta, jak r├│wnie┼╝ specyfiki problemu, z kt├│rym pacjent si─Ö boryka.