Ortoreksja
- psychoterapia, leczenie, pomoc psychologiczna, co na to psychoterapeuta?

Co to jest Ortoreksja?

Ortoreksja (z greckiego orthos, „prawid┼éowy”, i orexis, „apetyt”) to zesp├│┼é praktyk ┼╝ywieniowych charakteryzuj─ůcych si─Ö obsesyjnym pragnieniem spo┼╝ywania zdrowej ┼╝ywno┼Ťci i systematycznym odrzucaniem ┼╝ywno┼Ťci postrzeganej jako niezdrowej (┼Ťmieciowe jedzenie). Termin ten zosta┼é utworzony w 1997 roku przez dr Stevena Bratmana, kt├│ry zaproponowa┼é, aby praktyk─Ö t─Ö uzna─ç za zaburzenie od┼╝ywiania (podobnie jak anoreksje i bulimie). Stwierdza, ┼╝e w rzadkich przypadkach zachowanie to (skupienie na zdrowej ┼╝ywno┼Ťci) mo┼╝e sta─ç si─Ö tak skrajne, ┼╝e mo┼╝e prowadzi─ç do niedo┼╝ywienia lub izolacji spo┼éecznej czy te┼╝ innych objaw├│w zaburze┼ä diety.

Ortoreksja obecnie (stan na 2022 r. ) nie jest oficjalnie uznawana za zaburzenie odżywiania, nie jest on wymieniona w DSM. Kategoria DSM obejmuje jednak nietypowe formy zaburzeń odżywiania, do których należałoby zaliczyć ortoreksję.

W 2009 r. Ursula Philpot, przewodnicz─ůca Brytyjskiego Stowarzyszenia Dietetyk├│w i starszy wyk┼éadowca na „Leeds Metropolitan University” , opisa┼éa osoby ze sk┼éonno┼Ťci─ů do ortoreksji jako „wyj─ůtkowo dbaj─ůce o jako┼Ť─ç spo┼╝ywanego jedzenia”, w przeciwie┼ästwie na przyk┼éad do anoreksji czy bulimii, kt├│re koncentruj─ů si─Ö na ilo┼Ťci spo┼╝ywanego pokarmu lub jego warto┼Ťci energetycznej. Wszelkie odchylenia prowadz─ů do poczucia winy, a nawet samokarania si─Ö.

Ortoreksja – wyj─ůtkowe dbanie o jako┼Ť─ç spo┼╝ywanego jedzenia

Ortoreksja to destrukcyjna obsesja na punkcie zdrowego od┼╝ywiania, kt├│ra nadmiernie koncentruje si─Ö na jako┼Ťci ┼╝ywno┼Ťci w diecie.

Mo┼╝na mie─ç do┼Ť─ç jasn─ů wizj─Ö tego, jak wygl─ůda zdrowe od┼╝ywianie: zbilansowana dieta sk┼éadaj─ůca si─Ö z organicznych warzyw i zb├│┼╝, owoc├│w i warzyw oraz innych produkt├│w ze zr├│wnowa┼╝onych ┼║r├│de┼é, kt├│re zawieraj─ů ograniczon─ů ilo┼Ť─ç cukr├│w, t┼éuszcz├│w i soli. Mo┼╝na czyta─ç etykiety, sprawdza─ç jako┼Ť─ç produkt├│w, aby unikn─ů─ç nadmiernie przetworzonej ┼╝ywno┼Ťci.┬á Dop├│ki jednak nie staje si─Ö to destrukcyjn─ů obsesj─ů, wszystko jest w porz─ůdku.

W┼éa┼Ťciwe od┼╝ywianie mo┼╝e poprawi─ç samopoczucie, jak i og├│ln─ů jako┼Ť─ç ┼╝ycia. Jednak problemy mog─ů pojawi─ç si─Ö, gdy idea zdrowego od┼╝ywiania i od┼╝ywiania przekroczy pewn─ů granic─Ö, staj─ůc si─Ö niezdrow─ů obsesj─ů, kt├│ra mo┼╝e mie─ç wp┼éyw na zdrowie psychiczne i fizyczne.

Ortoreksja – kiedy zdrowe ju┼╝ jest niezdrowe?

W specjalistycznej literaturze powstaj─ů r├│┼╝nego pr├│by stworzenia rozpoznania, kiedy skupienie na zdrowej ┼╝ywno┼Ťci jest ju┼╝ uci─ů┼╝liw─ů obsesj─Ö. Wed┼éug Bratmana sk┼éonno┼Ť─ç do ortoreksji mo┼╝na rozpozna─ç za pomoc─ů poni┼╝eszego testu kwestionariuszowego (LÔÇÖorthorexie nerveuse ÔÇô quand manger trop sain devient malsain ┬╗, Le Conseil Europ├ęen de l’Information sur l’Alimentation (EUFIC), marzec 2004.).

Test na ortoreksj─Ö!

Odpowied┼║ „tak” na 4 lub 5 z poni┼╝szych pyta┼ä wskazuje, ┼╝e lepsza by┼éaby bardziej zrelaksowana postawa wobec jedzenia. Odpowiadaj─ůc „tak” na wszystkie pytania, pokazuje, ┼╝e mamy ca┼ékowit─ů obsesj─Ö na punkcie zdrowego od┼╝ywiania. Test nie mia┼é na celu stworzenia nowej choroby (nowego patologicznego zachowania) jako takiego, ale zwraca uwag─Ö na pojawienie si─Ö tego typu zachowa┼ä, kt├│re mog─ů by─ç zagra┼╝aj─ůce:

  • Czy po┼Ťwi─Öcasz wi─Öcej ni┼╝ 3 godziny dziennie na my┼Ťlenie o swojej diecie?
  • Czy planujesz swoje posi┼éki z kilkudniowym wyprzedzeniem?
  • Czy warto┼Ť─ç od┼╝ywcza posi┼éku jest dla Ciebie wa┼╝niejsza ni┼╝ przyjemno┼Ť─ç z jego spo┼╝ywania?
  • Czy jako┼Ť─ç Twojego ┼╝ycia pogorszy┼éa si─Ö, podczas gdy jako┼Ť─ç Twojego po┼╝ywienia poprawi┼éa si─Ö?
  • Czy ostatnio sta┼ée┼Ť si─Ö bardziej wymagaj─ůcy wobec siebie?
  • Czy Twoja samoocena wzros┼éa dzi─Öki ch─Öci zdrowego od┼╝ywiania si─Ö?
  • Czy zrezygnowa┼ée┼Ť z pokarm├│w, kt├│re kiedy┼Ť lubi┼ée┼Ť, na rzecz „zdrowej” ┼╝ywno┼Ťci?
  • Czy Twoja dieta przeszkadza Ci w wychodzeniu z domu, odsuwa Ci─Ö od rodziny i przyjaci├│┼é?
  • Czy masz poczucie winy, gdy odst─Öpujesz od diety?
  • Czy zdrowo si─Ö od┼╝ywiaj─ůc, czujesz si─Ö spokojny o siebie i panujesz nad sytuacj─ů?

Nie nale┼╝y si─Ö jednak tym testem za bardzo sugerowa─ç, sprawa czy obsesja na punkcie zdrowego ┼╝ywienia jest ju┼╝ chorobliwa zagra┼╝aj─ůca innym aspektom, ┼╝ycia jest bardzo indywidualna i nale┼╝a┼éoby w tej sprawie skonsultowa─ç si─Ö z psychoterapeut─Ö, kt├│rym przyjrzy si─Ö naszemu zdrowi u psychicznemu.

Ortoreksja jako niezdrowa obsesja

Ortoreksja jako niezdrowa obsesja charakteryzuje si─Ö nadmiernymi zaburzeniami emocjonalnymi podczas wybor├│w ┼╝ywieniowych postrzeganych jako ÔÇ×niezdroweÔÇŁ. Utrata masy cia┼éa przy takiej obsesji mo┼╝e by─ç wynikiem wybor├│w ┼╝ywieniowych, ale nie jest g┼é├│wnym celem. Inne niezdrowe praktyki to np.

  • Kompulsywne zachowanie i/lub psychiczne zaabsorbowanie praktykami ┼╝ywieniowymi, kt├│re ograniczaj─ů lub zach─Öcaj─ů do pewnych wybor├│w ┼╝ywieniowych, kt├│re s─ů postrzegane przez podmiot jako umo┼╝liwiaj─ůce rozw├│j optymalnego stanu zdrowia.
  • Restrykcje ┼╝ywieniowe nasilaj─ů si─Ö z czasem i mog─ů prowadzi─ç do wykluczenia ca┼éej grupy pokarmowej oraz wi─ů┼╝─ů si─Ö z cz─Östymi i dotkliwymi praktykami ÔÇ×oczyszczaj─ůcymiÔÇŁ maj─ůcymi na celu oczyszczenie lub detoksykacj─Ö organizmu.
  • Niedo┼╝ywienie, znaczna utrata masy cia┼éa lub inne powik┼éania medyczne spowodowane restrykcjami ┼╝ywieniowymi.
  • Problemy emocjonalne lub problemy w relacjach spo┼éecznych lub zawodowych lub w innych dziedzinach ┼╝ycia, generowane przez przekonania lub zachowania zwi─ůzane ze ÔÇ×zdrow─ůÔÇŁ ┼╝ywno┼Ťci─ů.
  • Naruszenie narzuconych sobie przez podmiot regu┼é ┼╝ywieniowych, kt├│re.
  • Zesp├│┼é obsesyjny, cechuj─ůcy si─Ö fa┼észywymi przekonaniami, kompulsyjnymi zachowaniami ┼éagodz─ůcymi niepok├│j, sztywn─ů i perfekcjonistyczn─ů osobowo┼Ťci─ů.
  • Powoduje przesadny l─Ök przed chorob─ů, poczucie nieczysto┼Ťci i/lub negatywne odczucia fizyczne, kt├│rym towarzyszy niepok├│j i wstyd.

Ortoreksja jako forma anoreksji?

Ortoreksja cz─Östo pojawia si─Ö przed wyst─ůpieniem anoreksji lub odwrotnie. Istnieje wiele punkt├│w wsp├│lnych mi─Ödzy ortoreksj─ů a anoreksj─ů: restrykcyjny charakter anoreksji jest cz─Östo spotykany w przypadkach ortoreksji. Mo┼╝na si─Ö zastanawia─ç czy ortoreksja nie jest jakim┼Ť umotywowaniem anoreksji. W obu przypadkach stwierdza si─Ö znaczn─ů utrat─Ö wagi z niedoborami sk┼éadnik├│w dotykaj─ůcymi zdrowia fizycznego.

Podobie┼ästwa tak┼╝e znajduje si─Ö, je┼Ťli chodzi o┬á poczucie winy podczas przekraczania narzuconych sobie regu┼é. Wsp├│lne s─ů r├│wnie┼╝ zwykle cechy osobowo┼Ťci, takie jak perfekcjonizm, cechy obsesyjno┼Ť─ç (sztywno┼Ť─ç, rytua┼éy itp.), a tak┼╝e zaburzenia zwi─ůzane z postrzeganiem „obrazu cia┼éa”.

Tak wi─Öc dla niekt├│rych autor├│w ortoreksja mo┼╝e by─ç form─ů ÔÇ×spo┼éecznie akceptowanej anoreksjiÔÇŁ .

Og├│lnie rzecz bior─ůc, nietypowa forma zaburzenia od┼╝ywiania
Kategoria DSM obejmuje nietypowe formy zaburze┼ä od┼╝ywiania 43 . Wtedy mo┼╝na by uzna─ç ortoreksj─Ö za nale┼╝─ůc─ů do tej kategorii. Ortoreksja zosta┼éa por├│wnana z zaburzeniem unikania jedzenia lub neofobi─ů 44 , nie do ko┼äca przekonuj─ůco.

Ortoreksja nie zawsze musi by─ç z┼éa…

Ortoreksja mo┼╝e te┼╝ funkjonowa─ç┬á jako wybrany i niepatologiczny spos├│b ┼╝ycia, wszystko zale┼╝y od jej stopnia nat─Ö┼╝enia i emocji z ni─ů zwi─ůzanych. Zdrowa ortoreksja wi─ů┼╝e si─Ö z emocjami pozytywnymi, a ortoreksja psychiczna z emocjami negatywnymi. To rozr├│┼╝nienie opiera si─Ö na nowym narz─Ödziu, Skali Ortoreksji Teruela ( http://revistas.um.es/analesps/article/view/analesps.34.2.299671 ).

Rozr├│┼╝nia si─Ö tu ortoreksj─Ö psychiczn─ů od zdrowej ortoreksji (zainteresowanie zdrowym od┼╝ywianiem), wszystko zale┼╝y od stopnia wyst─Öpowania objaw├│w zaburze┼ä od┼╝ywiania, objawy zaburze┼ä obsesyjno-kompulsywnych, negatywny afekt i perfekcjonizm.

  • Zdrowa Ortoreksja, to zdrowe zainteresowanie diet─ů, kt├│ra jest psychopatologiczna.
  • Orthorexia Nervosa (psychiczna), ma negatywny spo┼éeczny i emocjonalny wp┼éyw pr├│by osi─ůgni─Öcia sztywnego wzorca ┼╝ywieniowego. Ten wymiar reprezentuje patologiczn─ů trosk─Ö o zdrow─ů diet─Ö.

Ortoreksja, skutki dla zdrowia

Je┼Ťli zmagasz si─Ö z ortoreksj─ů i nie otrzymujesz zindywidualizowanego leczenia, kt├│rego potrzebujesz, nara┼╝asz si─Ö┬á┬ána r├│┼╝ne konsekwencje. Nieleczona ortoreksja mo┼╝e prowadzi─ç do:

  • Niewydolno┼Ťci nerek┬á
  • Nieregularnych miesi─ůczek
  • Nadu┼╝ywanie substancji uzale┼╝niaj─ůcych i innych
  • Do innych chor├│b psychicznych
  • Zmniejszonej samooceny
  • My┼Ťli samob├│jczych
  • Uszkodzenie serca i p┼éuc
  • Niedo┼╝ywienia
  • Zapalenia trzustki┬á
  • Utraty g─Östo┼Ťci ko┼Ťci┬á

Tak wi─Öc, Podejmuj─ůc decyzj─Ö o przyst─ůpieniu do leczenia ortoreksji, cho─çby przez psychoterapi─Ö, korzystaj─ůc z jednego z gabinet├│w z listy, mo┼╝esz┬á zapobiec┬ádalszym ┬áuszkodzeniom┬á┬ái rozpocz─ů─ç drog─Ö do zdrowszej, szcz─Ö┼Ťliwszej przysz┼éo┼Ťci.

Leczenie Ortoreksji – psychoterapia

Ortoreksja może sprawić, że człowiek czuje się beznadziejny i bezradny. Z psychologicznego punktu widzenia można cierpieć z powodu zepsutych relacji, a fizycznie możesz tracić niezbędne składniki odżywcze, co naraża na długoterminowe skutki zdrowotne.

Kompleksowe leczenie ortoreksji, powinno skupia─ç si─Ö na uzdrowieniu ca┼éego cz┼éowieka ÔÇô umys┼éu, cia┼éa i ducha. Program leczenia ortoreksji powinien obejmowa─ç terapie dietetyczne i ┼╝ywieniowe, kt├│re pomagaj─ů klientom zrozumie─ç intuicyjne podej┼Ťcie do jedzenia, kt├│re pomo┼╝e im osi─ůgn─ů─ç d┼éugotrwa┼éy powr├│t do zdrowia, a tak┼╝e pomoc psychologiczn─ů w postaci psychoterapii, kt├│ra zajmie si─Ö ┼║r├│d┼éem problem├│w, tak aby one ju┼╝ nie wraca┼éy.

Ka┼╝dy, kto przychodzi po pomoc w leczeniu ortoreksji, jest wyj─ůtkowy pod wzgl─Ödem swoich potrzeb, mocnych stron i cel├│w, dlatego ka┼╝dy terapeuta opracowuje zindywidualizowane plany leczenia, kt├│re koncentruj─ů si─Ö na wielu elementach. Leczenie psychoterapeutyczne daje szans─Ö na pozbycie si─Ö stresu zwi─ůzanego z codzienn─ů rutyn─ů i skupienie si─Ö wy┼é─ůcznie na swoim zdrowiu.

Wybierz terapeut─Ö:

Jeste┼Ť psychoterapeut─ů, psychologiem, psychiatr─ů?

Je┼Ťli niesiesz pomoc psychologiczn─ů pacjentom, dopisz si─Ö do naszej og├│lnopolskiej bazy psychoterapeut├│w, psycholog├│w, psychiatr├│w i innych os├│b nios─ůcych psychologiczn─ů pomoc.

Tematy powi─ůzane:

Ten artykuł porusza takie tematy jak:
  • Na czym polega ortoreksja?
  • Czy to ju┼╝ jest ortoreksja?
  • Czy jest jaki┼Ť test na ortoreksj─Ö?
  • Obsesja na punkcie zdrowego jedzenia
  • Ortoreksja gdzie szuka─ç pomocy?